در یک قسمت کوچک از مغزتان چه چیزی نهفته است؟
اگر خیلی شیفتهٔ کارهای هوش مصنوعی هستید، بیایید تا چیزی شگفتانگیزتر برایتان بازگو کنم.
دانشگاه هاروارد و گوگل حدود ده سال بهطور مشترک بر روی مغز انسان کار کردند؛ البته تنها بر روی قطعهای بسیار کوچک به ابعاد ۱ میلیمتر مکعب، یعنی هماندازهٔ یک دانه برنج یا حتی کمتر. نتایج این پژوهش در سال ۲۰۲۱ منتشر شد.
این پژوهش با هدف ایجاد نقشهای سهبعدی از سلولهای عصبیِ آن ذرهٔ برداشتشده، انجام شد. تنها تصویربرداری از آن ۳۲۶ روز به طول انجامید؛ در این فرآیند، نمونه به ۵ هزار لایهٔ نازک با ضخامت ۳۰ نانومتر برش داده شد و با میکروسکوپی به ارزش ۶ میلیون دلار تصویربرداری گردید. سپس تیم گوگل اقدام به کنار هم چیدن تصاویر در قالب یک نقشهٔ واحد کرد که کاری بسیار دشوار بود.
نتیجه شوکهکننده بود؛ تنها در همان ذرهٔ ریز، بیش از ۵۷ هزار سلول وجود داشت. این سلولها دارای بیش از ۱۵۰ میلیون نقطهٔ اتصال عصبی (سیناپس) بودند. حدود ۲۳۰ میلیمتر رگ خونی در آن بخش جریان داشت. تمام اینها در ۱.۴ پتابایت دادهٔ خام گردآوری شده بود؛ یعنی حدود ۱.۴ میلیون گیگابایت، تنها برای قطعهای که از یک دانه برنج کوچکتر است.
در این پژوهش چیزهایی کشف شد که در هیچ کتابی نیامده است؛ یک سلول عصبی بیش از ۵۰۰۰ نقطهٔ اتصال داشت. برخی از رشتههای عصبی (آکسونها) بهصورت مارپیچ به دور خود پیچیده بودند، بدون آنکه کسی علت آن را بداند. گروهی از سلولها نیز مانند آینه، همزمان با یکدیگر رشد کرده بودند. «جف لیختمن»، سرپرست تیم هاروارد، گفت: «شکافی بزرگ میان آنچه میدانیم و آنچه باید بدانیم، وجود دارد.»
اکنون تصور کنید اگر بخواهیم ابعاد کار را گسترش دهیم و نقشهٔ کامل مغز انسان را ترسیم کنیم، که یک میلیون برابر بزرگتر از آن نمونه است؛ حدود ۱.۴ زتابایت داده تولید میشود. این مقدار تقریباً برابر است با تمام اطلاعاتی که طی یک سال در سراسر کرهٔ زمین تولید میشود. تنها ذخیرهسازی این دادهها ۵۰ میلیارد دلار هزینه دارد و نیازمند یک مرکز داده (Data Center) با مساحتی بیش از ۵۵۰ دونم است؛ یعنی به بزرگترین مرکز داده در جهان تبدیل خواهد شد.
همهٔ اینها در حالی است که مغزتان تنها با ۲۰ وات الکتریسیته کار میکند و در فضای کوچکی مانند کاسهٔ سر جای گرفته است.